پلاکهای ارتودنسی یکی از رایجترین روشها برای مرتبکردن دندانها و اصلاح نامرتبیهای خفیف تا متوسط هستند، اما چیزی که ذهن بسیاری از افراد را درگیر میکند این است که این مسیر درمانی دقیقاً چقدر طول میکشد و چه عواملی میتواند آن را کوتاهتر یا طولانیتر کند.
مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی به مواردی مثل شدت نامرتبی، نوع پلاک (شفاف، متحرک یا نگهدارنده)، میزان همکاری بیمار و برنامهای که متخصص ارتودنسی تعیین میکند وابسته است؛ به همین دلیل، داشتن یک دید روشن از روند درمان و انتظارات واقعبینانه از همان ابتدا کمک میکند با خیال راحتتر تصمیم بگیرید و نتیجه بهتری بگیرید. در این مقاله از دکتر یلدا پرنمازه متخصص ارتودنسی نکات مهمی را در مورد پلاک های ارتودنسی بررسی خواهیم کرد.
پلاک ارتودنسی چیست و چه انواعی دارد؟
پلاک ارتودنسی یک وسیله درمانی (یا نگهدارنده) است که روی دندانها قرار میگیرد تا دندانها را بهتدریج به موقعیت درست هدایت کند یا بعد از پایان درمان، از برگشت آنها جلوگیری کند. نوع پلاک با توجه به هدف درمان، سن بیمار، میزان نامرتبی و نظر متخصص ارتودنسی انتخاب میشود.
- پلاک شفاف (الاینر): قالبهای شفاف و نازک که معمولاً بهصورت منظم تعویض میشوند و برای مرتبکردن دندانها کاربرد دارند.
- پلاک متحرک: پلاکهای اکریلی/سیمی که بیشتر برای اصلاحهای محدود، هدایت رشد فک در سنین پایین، یا برخی مشکلات خاص استفاده میشوند.
- پلاک نگهدارنده (ریتینر): پلاکی که بعد از اتمام ارتودنسی (با براکت یا الاینر) برای ثابت نگه داشتن نتیجه درمان تجویز میشود.
- ریتینر شفاف: شبیه الاینر اما هدفش نگهداری نتیجه درمان است نه جابهجایی فعال دندانها.
- ریتینر ثابت: یک سیم نازک که پشت دندانها (معمولاً دندانهای جلویی) چسبانده میشود تا از بهمریختگی مجدد جلوگیری کند.
مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی برای هر نوع پلاک (شفاف، متحرک، نگهدارنده)
مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی با توجه به نوع پلاک و هدف درمان متفاوت است؛ پلاک شفاف (الاینر) معمولاً در بازهای حدود ۶ تا ۱۸ ماه (گاهی بیشتر) برای مرتبسازی تدریجی دندانها استفاده میشود و تعویض هر سری طبق برنامه متخصص انجام میگیرد، درحالیکه پلاکهای متحرک بسته به شدت مشکل و سن بیمار ممکن است چند ماه تا حدود ۱ تا ۲ سال نیاز به استفاده داشته باشند.
از طرف دیگر، پلاکهای نگهدارنده (ریتینر) بعد از پایان درمان نقش حیاتی دارند و اغلب در چند ماه اول بهصورت تماموقت و سپس برای مدت طولانیتر به شکل شبانه یا طبق نظر ارتودنتیست استفاده میشوند تا نتیجه درمان تثبیت شود و احتمال برگشت کاهش پیدا کند.
چه عواملی مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی را تغییر میدهند؟
مدت درمان با پلاک ثابت و یکسان نیست و به مجموعهای از عوامل بالینی و رفتاری وابسته است؛ هرچه نامرتبی و چرخش دندانها شدیدتر باشد یا نیاز به ایجاد فضا (مثلاً با تراش بیندندانی یا کشیدن دندان) وجود داشته باشد، روند اصلاح طولانیتر میشود.
نوع پلاک و طراحی طرح درمان هم اثر مستقیم دارد؛ مثلاً لاینرها برای بسیاری از موارد خفیف تا متوسط سریع و قابلپیشبینیاند، اما در برخی حرکات پیچیده ممکن است زمان بیشتری نیاز شود. از طرف دیگر، میزان همکاری بیمار (استفاده منظم طبق ساعات توصیهشده، جا نزدن وعدههای استفاده، گمنکردن پلاک) و همچنین مراجعه بهموقع برای ویزیتها و تنظیمات، میتواند درمان را کوتاهتر یا طولانیتر کند؛ ضمن اینکه عواملی مثل وضعیت لثه و سلامت استخوان، سن، دندانقروچه و حتی عادات دهانی هم روی سرعت حرکت دندانها و ثبات نتیجه اثر میگذارند.
برنامه استفاده روزانه از پلاک ارتودنسی (چند ساعت در روز و در چه موقعیتهایی)
برنامه استفاده روزانه از پلاک ارتودنسی را متخصص بر اساس نوع پلاک و هدف درمان تعیین میکند، اما اصل کلی این است که نظم در استفاده از پلاک، مهمترین عامل برای پیشرفت درمان و جلوگیری از عقب افتادن برنامه جابهجایی دندانهاست. اگر پلاک کمتر از زمان توصیهشده استفاده شود، دندانها به موقع حرکت نمیکنند و ممکن است نیاز به اصلاح طرح درمان یا طولانیتر شدن دوره درمان ایجاد شود. به طور معمول، پلاک شفاف (الاینر) باید حدود 20 تا 22 ساعت در روز استفاده شود و فقط برای غذا خوردن، مسواکزدن و نوشیدنیهای داغ یا رنگی از دهان خارج شود.
در پلاک متحرک درمانی، زمان استفاده اغلب بین 14 تا 20 ساعت در روز (بسته به طرح درمان) است و معمولاً توصیه میشود در خانه و بهخصوص هنگام خواب حتماً استفاده شود. ریتینر یا پلاک نگهدارنده هم ممکن است در ماههای اول به صورت تماموقت تجویز شود و سپس به حالت شبانه (حدود 8 تا 10 ساعت) تغییر کند.
هنگام غذا خوردن بهتر است پلاکهای متحرک و شفاف را خارج کنید تا آسیب نبینند و بهداشت دهان بهتر رعایت شود؛ در ورزشهای تماسی هم بهتر است با نظر پزشک از محافظ دهان استفاده کنید و در مورد استفاده یا عدم استفاده از پلاک تصمیم مشخص داشته باشید. برای نوشیدن نیز با پلاک شفاف معمولاً فقط آب مجاز است، چون نوشیدنیهای شیرین، رنگی یا داغ میتوانند باعث لکه، بو یا حتی تغییر شکل پلاک شوند.
از کجا بفهمیم مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی کافی بوده و درمان کامل شده است؟
اینکه از کجا بفهمیم درمان با پلاک واقعاً تمام شده، فقط به صافتر شدن ظاهری دندانها محدود نیست و باید توسط متخصص ارتودنسی تأیید شود؛ معمولاً وقتی تماسهای دندانی (بایت) درست و پایدار شده، ردیف دندانها با طرح درمان مطابقت دارد، فواصل یا شلوغیهای باقیمانده دیده نمیشود و در ویزیتهای کنترلی جابهجایی ناخواستهای ثبت نمیگردد،
میتوان گفت درمان به مرحله پایان رسیده است. همچنین در الاینرها اگر تمام ستهای برنامهریزیشده استفاده شده و در نهایت، قالبگیری/اسکن نهایی نشان دهد دندانها روی موقعیت هدف نشستهاند، نشانه خوبی است؛ با این حال معیار قطعی مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی زمانی مشخص میشود که پزشک وارد فاز نگهداری (ریتینر) شود و برنامه استفاده از آن را برای تثبیت نتیجه اعلام کند.
نکات مهم برای کوتاهتر شدن مدت زمان استفاده از پلاک ارتودنسی و جلوگیری از برگشت درمان
- پلاک را دقیقاً طبق ساعات تجویزشده استفاده کنید (کمکردن ساعتها معمولاً مساوی با عقب افتادن درمان است).
- پلاک شفاف را فقط برای غذا خوردن و مسواکزدن خارج کنید و بیرون ماندنهای طولانی را به حداقل برسانید.
- تعویض سری الاینرها را زودتر یا دیرتر از زمان تعیینشده انجام ندهید، مگر با دستور متخصص.
- ویزیتهای دورهای را منظم بروید تا اصلاحات کوچک به موقع انجام شود.
- بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید؛ التهاب لثه، پوسیدگی یا جرم میتواند درمان را متوقف یا طولانی کند.
- بعد از هر وعده غذایی دندانها را تمیز کنید و سپس پلاک را بگذارید تا پلاک دچار بو، لکه و تجمع باکتری نشود.
- پلاک را درست تمیز کنید و از آب داغ استفاده نکنید تا تغییر شکل ندهد.
- پلاک را در جعبه مخصوص نگه دارید تا گم نشود یا آسیب نبیند.
- در پایان درمان، ریتینر را دقیق و طولانیمدت طبق دستور استفاده کنید؛ برگشت درمان معمولاً به خاطر سهلانگاری در نگهداری اتفاق میافتد.
اطلاعات تماس با کلینیک ارتودنسی دکتر یلدا پرنمازه
اگر نیاز به مشاوره دارید با کلینیک دکتر پرنمازه در ارتباط باشید:
تلفن تماس: 02126410402
آدرس: خیابان شریعتی، بالاتر از میرداماد، جنب ایستگاه مترو شریعتی، بنبست یاس، پلاک 4، واحد 6، طبقه 3